Okiem lokalnego analityka o Azji Centralnej
Trzy miesiące temu przedstawiałam już kazachskiego politologa Asyłbieka Bisienbajewa. Chciałam zwrócić Państwa uwagę na jeszcze jedną jego publikację – wnikliwą, historiozoficzną monografię. Autor rozpracowuje w niej, w szerokim, ogólnoświatowym kontekście buntu wobec władzy, zjawisko „kolorowych rewolucji”, które intensywnie zadziały się w XXI w. w przestrzeni postradzieckiej. Dostrzegam dużą lukę na polskim rynku wydawniczym w zakresie literatury z regionu Azji Centralnej: fiction, non-fiction i literatury naukowej. Tymczasem wiedza o tym regionie staje się kluczowa dla rozumienia dynamiki zależności geopolitycznych w naszej części świata. A także ryzyk w niej występujących. Dlatego też zatrzymuję się ponownie na tym badaczu z Kazachstanu.
Rewolucja i kontrrewolucja w Rosji i Azji Centralnej. XXI wiek. – analityczne uderzenie w sedno
Publikacja została wydana po rosyjsku przez amerykańskiego wydawcę LAP LAMBERT Academic Publishing w 2018 r. W zachodniej recepcji praktycznie niezauważona, a szkoda, bo zawiera wiele trafnych spostrzeżeń i, jak się później okazało, celnych prognoz. A dobre zrozumienie regionu będzie dla krajów Unii Europejskiej coraz istotniejszym zagadnieniem w kontekście przeciwdziałania zagrożeniom powodowanych przez Rosję, czy islamskie organizacje terrorystyczne.
O czym to jest?
A. Bisienbajew celnie punktuje kondycję centralnoazjatyckiego społeczeństwa. Wskazuje na węzły gordyjskie, które władze regionu zawiązały na szyi tej społeczności, dusząc ją i w pewien sposób przymuszając do buntu. A trzeba mieć w pamięci, że jest to region, gdzie demokracja jest pozorna, czy nawet świadomie pozorowana. Badacz obala pokutujące w Rosji przekonanie, że inspiratorami i reżyserami kolorowych przewrotów są Stany Zjednoczone i Unia Europejska.
Wyjaśnia on istotne dla regionu zjawisko radykalizacji religijnej. Wskazuje na błędy rządów w tym zakresie. Jak niedopuszczenie do zagospodarowania potencjału politycznego islamu. I rzeczywiście wszelkie polityczne ambicje środowisk religijnych są przez władze zwalczane, zaś same środowiska, które śmiały zgłosić podobne ambicje są systemowo prześladowane. Autor porusza temat kłopotów wynikających z sąsiedztwa z Afganistanem. Pokazuje jak terroryzm staje się wytrychem dla USA do zaznaczenia swojej obecności w republikach.
Prognozuje przy tym, że wystąpienia społeczeństwa o charakterze rewolucyjnym będą się zdarzać. Ma to być rezultatem krótkowzrocznej polityki władz, a nie inspiracji z zewnątrz. Władze w regionie próbują zabetonować sytuację geopolityczną, nie dopuścić do zmian, ugruntować na stałe swoją pozycję. Tymczasem historia rządzi się własnymi prawami. Zgodnie z nimi społeczeństwa podlegają zmianom oddolnym: technologicznym, kulturowym, ekonomicznym. Zaś struktury państwowe, które nie są na tyle elastyczne, by dostosowywać się do tych zmian – upadają. Często w rezultacie działalności rewolucjonistów. Władze republik Azji Centralnej zdają się tego nie rozumieć. A zatem kraje te czekają kolejne akty obywatelskiego nieposłuszeństwa – uznaje autor. Ostatnie lata pokazały, że się nie mylił. W tym kontekście warto wskazać na masowe wystąpienia obywateli Kazachstanu, Tadżykistanu i Uzbekistanu w 2022 r.
O co należałoby dopytać A. Bisienbajewa?
Publikacja „Rewolucja i kontrrewolucja w Rosji i Azji Centralnej. XXI wiek” jest bez wątpienia głęboką analizą naukową. Jej nicią przewodnią jest myśl o napędzającej rozwój państwa sile ruchów rewolucyjnych. Podejmując się jej publikacji w Polsce warto byłoby podjąć z autorem współpracę w zakresie poszerzenia monografii o aktualne wątki: ostatnie wystąpienia publiczne i protesty z 2022 r., przejęcie władzy w Afganistanie przez Talibów i wpływ tego faktu na nastroje religijnej części społeczeństwa, wzrost znaczenia organizacji terrorystycznej Państwo Islamskie Prowincji Khorasan i znaczny udział narodowości z Azji Centralnej w jego szeregach, losy islamskiej opozycji na wygnaniu (kazus Islamskiej Partii Odrodzenia Tadżykistanu).
Czemu warto opisać buntująca się Azję Centralną?
Wszystkie te wydarzenia, jak i sama publikacja A. Bisienbajewa zdają się zadawać kłam wyobrażeniu Azji Centralnej jako regionowi uwarunkowanemu kulturowo do spolegliwości wobec władzy. Sytuowano ją wśród kultur azjatyckich raczej, niż muzułmańskich, z uwagi na ścisłe przestrzeganie hierarchicznych uwarunkowań narzuconych przez władzę. Azja Centralna była przeciwstawiana Kaukazowi Północnemu. Tu najistotniejszym narodowym toposem jest walka bojownika o niepodległość (jak historia imama Szamil u Czeczenów i Dagestańczyków). Opór przeciwko władzy jest na Kaukazie niemalże tradycją narodową. Na tym tle Azja Centralna wyróżniała się jako region ludzi posłusznych władzy, kulturowo przyjmujących hierarchię jaką ona narzuca za rzecz naturalną, za porządek boskiego planu. Okazuje się jednak, że narody Azji Centralnej wchodzą w epokę buntu. Opierają się władzy, narzuconym przez nią rygorom, ograniczeniom, nadużyciom. Skutkiem tego z roku na rok stają się narodem buntowników, mała część społeczeństwa z tego samego powodu zasila szeregi terrorystów. Jest to zjawisko warte opisu, gdyż rodzi potencjalne dalekosiężne efekty także dla Unii Europejskiej. A. Bisienbajew jest tym analitykiem, który nie tylko podoła opisowi zjawiska, ale będzie także w stanie postawić trafne prognozy w tym przełomowym dla regionu momencie.
Reprezentujesz Wydawnictwo i chciałbyś opublikować monografię Asyłbieka Bisienbajewa „Rewolucja i kontrrewolucja w Rosji i Azji Centralnej. XXI wiek”, bądź zaproponować autorowi współpracę w zakresie jej poszerzenia? A zatem potrzebujesz tłumacza języka rosyjskiego i przy tym specjalisty od Azji Centralnej. Przez lata byłam analitykiem specjalizującym się w tym temacie. Rozumiem specyfikę tego regionu i jego wagę w obecnej sytuacji geopolitycznej. Zapraszam więc do KONTAKTU. W ramach zlecenia na tłumaczenie tej naukowej monografii podejmę się też tłumaczenia w trakcie ewentualnych negocjacji z autorem, tłumaczenia korespondencji i umów na język rosyjski.